Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete'de yayımlandı. Yeni araç kiralama yönetmeliği 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek ve kiralamaya konu araçların yaşından kilometresine, işletmelerin yetki belgesinden depozito iadesine kadar geniş bir alanı yeniden düzenleyecek.
Düzenlemeyi haberlerden takip eden kurumsal filo yöneticilerinin ilk sorusu şu oluyor: Yeni araç kiralama yönetmeliği bizim filomuzu da bağlıyor mu? Cevap, yönetmeliğin kapsam maddesinde saklı ve haberlerin büyük bölümünde atlanıyor. Bu yazıda önce düzenlemenin getirdiği kuralları madde madde aktarıyor, ardından kurumsal filo kiralama açısından ne anlama geldiğini değerlendiriyoruz.
Araç kiralama yönetmeliği nedir?
Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik, araç kiralama sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin çalışma şartlarını, kiralamaya konu araçların taşıması gereken nitelikleri ve tüketiciyle kurulan sözleşme ilişkisini tek bir çerçevede toplayan ilk kapsamlı düzenleme.
Ticaret Bakanlığı düzenlemenin gerekçesini üç başlıkta topluyor: araç kiralama sektöründe hizmet kalitesini yükseltmek, kayıt dışılığın önüne geçmek ve haksız rekabeti engellemek.
Bu üç başlık sektörün uzun süredir konuştuğu sorunlara işaret ediyor. Yetkisiz işletmelerin piyasada faaliyet göstermesi, bakımsız ve yüksek kilometreli araçların kiraya verilmesi, depozito iadelerinde yaşanan anlaşmazlıklar ve tüketicinin karşısına çıkan belirsiz sözleşme şartları yıllardır şikâyet konusu. Yeni yönetmelik bu alanların her birine somut kural getiriyor.
Yönetmelik kimleri kapsıyor?
Bu bölüm, düzenlemenin en kritik ve en çok yanlış anlaşılan kısmı.
Yönetmelik, tüketiciler tarafından gerçekleştirilen araç kiralama işlemlerini kapsıyor. Yani aracı kişisel ihtiyacı için, ticari olmayan bir amaçla kiralayan bireysel müşteriler düzenlemenin muhatabı. Kiralama işletmesi tarafında ise ticari faaliyet kapsamında araç kiralayan tüm şirketler kapsama giriyor.
Kapsam dışında kalan kiralamalar
Yönetmelik metni üç kiralama türünü açıkça kapsam dışında bırakıyor:
- Kiracısı tüketici olmayan kısa süreli araç kiralamalar
- Uzun süreli araç kiralamalar
- Kamp taşıtı kiralamaları
Bu ayrım kurumsal filo kiralama açısından belirleyici. Şirketlerin operasyonel kiralama yoluyla temin ettiği uzun dönem araçlar, hem kiracısı tüketici olmadığı hem de kiralama uzun süreli olduğu için iki ayrı gerekçeyle yönetmeliğin doğrudan muhatabı değil.
Ancak kapsam dışı olmak, etkilenmemek anlamına gelmiyor. Yeni araç kiralama yönetmeliğinin sektörün tamamını ilgilendiren dolaylı sonuçlarını yazının ilerleyen bölümünde ayrıca ele alıyoruz.
Kiralanacak araçlarda aranan şartlar
Düzenlemenin en çok konuşulan başlığı, kiraya verilecek araçların taşıması gereken nitelikler. Bu şartların tamamı birlikte sağlanmak zorunda; bir aracın kiralamaya uygun sayılması için yaş, kilometre, bakım ve hasar kriterlerinin hepsini karşılaması gerekiyor.
Araç kiralamada yaş sınırı
Klasik taşıtlar hariç olmak üzere 6 yaşından büyük araçların kiralanması yasaklanıyor. Klasik araçlar için tanınan istisna, koleksiyon ve özel kiralama faaliyetlerinin düzenleme dışında kalmasını sağlıyor.
6 yaş eşiği, kısa dönem kiralama filolarında yaygın olan uzun kullanım ömrü pratiğini doğrudan hedefliyor. Bugüne kadar filoda 8-10 yıl tutulan araçlar, yeni yönetmelikle birlikte belirli bir tarihten sonra kiralamada kullanılamayacak.
Kiralık araçlarda kilometre sınırı
180 bin kilometrenin üzerindeki araçlar kiralanamayacak. Elektrikli araçlar için kilometre sınırı 300 bin olarak belirlendi.
Elektrikli araçlara daha yüksek bir eşik tanınmasının teknik bir gerekçesi var: elektrikli aktarma organları içten yanmalı motorlara kıyasla çok daha az hareketli parça içeriyor ve aşınmaya bağlı arıza riski daha düşük. Bu araçlarda belirleyici olan kilometreden çok batarya sağlığı oluyor.
Bakım ve ağır hasar kaydı şartı
Periyodik bakımları zamanında yaptırılmayan araçlar ile ağır hasar kaydı bulunan araçların kiraya verilmesi yasaklanıyor.
Bu madde, yaş ve kilometre sınırını sağlamanın tek başına yeterli olmadığı anlamına geliyor. 3 yaşında ve 90 bin kilometrede bir araç dahi, servis bakımları aksatılmışsa ya da kayıtlarında ağır hasar görünüyorsa kiralamaya uygun sayılmayacak. Araç kiralama işletmeleri açısından bu, servis geçmişinin belgelenebilir şekilde tutulmasını zorunlu kılıyor.
Asgari taşıt sayısı şartı
Yönetmelik, araç kiralama işletmelerinin bulundurması gereken asgari araç sayısını da belirliyor. Bu madde özellikle tek ya da birkaç araçla faaliyet gösteren küçük ölçekli işletmeleri doğrudan etkileyecek ve sektördeki işletme sayısında belirgin bir azalmaya yol açması bekleniyor.
Araç kiralama yetki belgesi zorunluluğu
Ticari faaliyet kapsamında araç kiralayan işletmelerin yetki belgesi alması zorunlu hale geliyor. Yetki belgesi olmayan işletmeler 1 Temmuz 2027'den sonra araç kiralama faaliyeti yürütemeyecek.
Yetki belgesi şartları
- İşletmenin ilgili meslek odasına kayıtlı olması
- Vergi mükellefi olması
- İş yerinin ikamet amaçlı ya da yönetmelikte sayılanlar dışındaki mesleki veya ticari faaliyetler için kullanılmaması
Son madde, konut adresinden ya da başka bir işletmenin köşesinden yürütülen araç kiralama faaliyetlerini fiilen sona erdiriyor.
İşletme sorumlusu şartları
Yetki belgesi yalnızca işletmeyle ilgili değil, işletme sorumlusunun niteliğiyle de ilgili. Sorumlu kişinin en az ilköğretim mezunu olması, yönetmelikte sayılan belirli suçlardan hüküm giymemiş bulunması ve Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı Seviye 4 mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekiyor.
Bu şartlar bir arada değerlendirildiğinde, araç kiralama sektöründe uzun süredir "merdiven altı" olarak tanımlanan yapıların faaliyetine ciddi bir engel çıktığı görülüyor.
Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi
Ticaret Bakanlığı, araç kiralama faaliyetlerinin ve kiralamaya konu araçların takibi için merkezi bir bilgi sistemi kuracak. Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi'nin 1 Ocak 2027 tarihine kadar hazır olması öngörülüyor.
Yetki belgesi başvuruları ve belgeye ilişkin diğer işlemler bu sistem üzerinden yürütülecek. Sistemin varlığı düzenlemenin kâğıt üzerinde kalmaması açısından kritik; araç niteliklerinin ve işletme yetkilerinin merkezi olarak izlenebilir olması, denetimi sahada tek tek kontrol etmeye bağlı olmaktan çıkarıyor.
İlan platformları için yükümlülükler
Yeni araç kiralama yönetmeliği yalnızca kiralama şirketlerini değil, kiralama ilanlarının yayımlandığı çevrimiçi platformları da kapsıyor.
Yetki belgesi bulunmayan işletmelerin bu platformlara üye olması ve ilan vermesi engellenecek. Böylece tüketicinin internet üzerinden yaptığı araç kiralama işlemlerinde de aynı koruma sağlanmış olacak. Bu madde, denetimin yalnızca fiziksel iş yerleriyle sınırlı kalmasını önleyen tamamlayıcı bir mekanizma.
Platformlar ile kiralama işletmeleri arasında yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce imzalanmış sözleşmelerin 1 Temmuz 2027 tarihine kadar yönetmeliğe uygun hale getirilmesi gerekiyor.
Depozito üst sınırı ve iade kuralları
Araç kiralamada en sık yaşanan anlaşmazlık konularından biri olan depozito, artık üst sınıra bağlanıyor.
| Kiralama süresi | Depozito üst sınırı |
|---|---|
| 7 güne kadar | 3 günlük kira bedeli |
| 29 güne kadar | 7 günlük kira bedeli |
Depozitonun iadesi de süreye bağlanıyor. Geçmişte kredi kartından alınan provizyonların uzun süre bloke kalması ve zamanında iade edilmemesi yaygın bir şikâyet konusuydu; yeni düzenlemeyle iade süresi yazılı hale geliyor ve gecikme yaptırıma tabi olacak.
Bir diğer önemli madde normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalarla ilgili. Aracın olağan kullanımı sonucu ortaya çıkan aşınmalar için müşteriden ek ücret talep edilemeyecek. Küçük çizikler, lastik aşınması ve iç mekândaki normal kullanım izleri bu kapsamda değerlendirilecek. Bu madde, araç teslimi sırasında yaşanan tartışmaların büyük bölümünü ortadan kaldıracak nitelikte.
Yönetmelik geçiş takvimi
Sektöre uyum için kademeli bir takvim tanımlandı. İşletmelerin tüm yükümlülükleri aynı anda yerine getirmesi beklenmiyor.
| Tarih | Yükümlülük |
|---|---|
| 1 Ocak 2027 | Yönetmelik yürürlüğe giriyor, Kiralama Bilgi Sistemi kuruluyor |
| 1 Temmuz 2027 | Mevcut işletmeler için yetki belgesi alma son tarihi |
| 1 Temmuz 2027 | Platform sözleşmelerinin yönetmeliğe uyumlu hale getirilmesi |
| 1 Ocak 2028 | Asgari taşıt sayısı ve araç niteliklerine uyum son tarihi |
Araç yaşı ve kilometre şartlarına uyum için 1 Ocak 2028'e kadar süre tanınmış olması, sektöre filo yenilemesi için yaklaşık bir buçuk yıllık bir pencere açıyor. Bu takvim, düzenlemenin sektörde ani bir daralma yaratmasını önlemeyi amaçlıyor.
Yönetmeliğin kurumsal filo kiralamaya etkisi
Yazının başında belirttiğimiz gibi, kurumsal uzun dönem araç kiralama yönetmeliğin doğrudan kapsamında değil. Ancak araç kiralama sektörünün tamamını ilgilendiren dört dolaylı etki, filo yöneticilerinin önümüzdeki iki yıllık gündemine girecek:
- Kısa dönem filolarda araç yenileme dalgası
- İkinci el piyasasına gelecek filo arzı
- Bakım ve hasar yönetiminin standartlaşması
- Kurumsal ve bireysel kiralama ayrımının netleşmesi
Filolarda araç yenileme dalgası
6 yaş ve 180 bin kilometre eşiği, kısa dönem kiralama filolarının önemli bir bölümünü kapsam dışına itiyor. İşletmeler 1 Ocak 2028'e kadar bu araçları filodan çıkarmak ve yerine yenilerini koymak zorunda.
Bu, 2027 boyunca sıfır araç talebinde ve filo yenileme hacminde belirgin bir artış anlamına geliyor. Kurumsal araç kiralama tarafında tedarik planlaması yapan şirketler için teslim sürelerinin uzayabileceği, popüler segmentlerde bulunabilirliğin daralabileceği bir dönem. Filo yenileme takvimini 2027'ye denk getiren şirketlerin sözleşmelerini erken bağlaması avantaj sağlayabilir.
İkinci el piyasasına filo arzı
Kiralama filolarından çıkacak araçlar ikinci el piyasasına yönelecek. Yüksek kilometreli, düzenli bakımlı ancak yeni yönetmelik kriterlerine göre kiralamaya artık uygun olmayan araçların oluşturduğu bu arz, belirli segmentlerde fiyat dengesini etkileyebilir.
Filo yenileme dönemindeki şirketler açısından bu, elden çıkarma zamanlamasının önem kazandığı bir tablo oluşturuyor. Arzın yoğunlaşacağı 2027 sonu yerine daha erken bir satış penceresi, araç başına daha iyi bir geri dönüş anlamına gelebilir.
Bakım ve hasar yönetiminin standartlaşması
Periyodik bakımı aksatılmış ya da ağır hasar kaydı olan araçların kiralanamayacak olması, servis geçmişinin belgelenmesini zorunlu kılıyor. Bugüne kadar iyi uygulama sayılan düzenli bakım takibi, artık yasal bir uyum şartına dönüşüyor.
Operasyonel kiralama modeliyle çalışan şirketler bu konuda avantajlı konumda; bakım, servis ve hasar yönetimi zaten kiralama şirketinin sorumluluğunda ve kayıt altında yürüyor. Kendi filosunu satın alarak yöneten şirketlerin ise bu süreçleri kendi bünyelerinde kurması gerekiyor.
Kurumsal ve bireysel kiralama ayrımı
Yönetmelik, tüketici kiralamalarını ayrı bir rejime tabi tutarak iki alanı hukuken birbirinden ayırıyor. Bu, kurumsal filo kiralamanın kendi dinamikleri olan ve sözleşme serbestisinin daha geniş olduğu bir alan olarak konumlanmasını sağlıyor.
Şirketler açısından pratik sonuç şu: uzun dönem araç kiralama sözleşmelerinde araç yaşı, kilometre limiti, bakım kapsamı, hasar sorumluluğu ve sözleşme sonu şartları yönetmelikle değil, taraflar arasındaki sözleşmeyle belirlenmeye devam edecek. Yönetmeliğin sağladığı koruma otomatik olarak devreye girmediği için, bu başlıkların sözleşme aşamasında ayrıntılı şekilde müzakere edilmesi önem taşıyor.
Sık sorulan sorular
Yeni araç kiralama yönetmeliği ne zaman yürürlüğe giriyor?
Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek. Mevcut işletmelere yetki belgesi almaları için 1 Temmuz 2027'ye, araç nitelikleri ve asgari taşıt sayısı şartlarına uyum için 1 Ocak 2028'e kadar süre tanınıyor.
Kurumsal filo kiralama bu yönetmeliğe tabi mi?
Yönetmelik tüketiciler tarafından yapılan kiralamaları kapsıyor. Kiracısı tüketici olmayan kısa süreli kiralamalar ile uzun süreli kiralamalar kapsam dışında bırakıldı. Dolayısıyla kurumsal uzun dönem filo kiralama düzenlemenin doğrudan muhatabı değil.
Araç kiralamada yaş sınırı kaç?
Klasik taşıtlar hariç olmak üzere 6 yaşından büyük araçlar kiraya verilemeyecek.
Kiralık araçlarda kilometre sınırı nedir?
Standart araçlarda 180 bin kilometre, elektrikli araçlarda ise 300 bin kilometre sınırı uygulanacak. Bu kilometreleri aşan araçlar kiralama hizmetinde kullanılamayacak.
Araç kiralama yetki belgesi nasıl alınır?
Başvurular, Ticaret Bakanlığı tarafından kurulacak Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi üzerinden yapılacak. İşletmenin meslek odasına kayıtlı ve vergi mükellefi olması, iş yerinin uygun nitelikte bulunması ve işletme sorumlusunun MYK Seviye 4 mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekiyor.
Araç kiralamada depozito ne kadar olabilir?
Depozito tutarı 7 güne kadar olan kiralamalarda 3 günlük, 29 güne kadar olan kiralamalarda 7 günlük kira bedelini aşamayacak. Normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar için müşteriden ayrıca ücret talep edilemeyecek.
Bakımı yapılmamış araçlar kiralanabilir mi?
Hayır. Periyodik bakımları zamanında yaptırılmayan araçlar ile ağır hasar kaydı bulunan araçların kiraya verilmesi yasaklanıyor. Araç yaş ve kilometre şartlarını sağlasa dahi bu kriterler ayrıca aranıyor.
