KABİS, Kiralık Araç Bildirim Sistemi'nin kısaltması. Araç kiralama şirketlerinin kiraladıkları araç ve kiracı bilgilerini Emniyet Genel Müdürlüğü'ne anlık olarak bildirdiği çevrim içi sistem. 2015 yılından bu yana uygulanıyor ve sektörde faaliyet gösteren işletmeler için yasal bir zorunluluk.
Bu yazıda KABİS'in ne olduğunu, hangi kanuna dayandığını, şirketlerin hangi yükümlülükleri taşıdığını ve bildirim yapılmadığında uygulanan yaptırımları güncel kanun metnine dayanarak aktarıyoruz. Yazının sonunda, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek yeni araç kiralama yönetmeliğiyle birlikte kurulacak Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi'nin KABİS'ten farkını da ele alıyoruz.
KABİS Nedir?
KABİS (Kiralık Araç Bildirim Sistemi), araç kiralama işlemlerinde kiracının kimlik bilgileri ile kiralanan aracın bilgilerinin genel kolluk kuvvetlerine sistem üzerinden bildirilmesini sağlayan merkezi bir uygulamadır. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından hayata geçirilmiştir.
Sistemin çalışma mantığı basit: bir araç kiraya verildiğinde, aracı o dönemde kimin kullandığı kayıt altına alınır. Böylece araçla ilgili bir güvenlik olayı, trafik ihlali veya adli süreç söz konusu olduğunda, aracın o andaki kullanıcısı kolluk kuvvetlerince anında tespit edilebilir.
KABİS yalnızca bir kayıt ekranı değil; araç kiralama sektöründe kayıt dışılığı azaltmayı, kiralık araçlarla işlenen suçlarda hızlı tespit sağlamayı ve kiralama şirketi ile müşteri arasındaki uyuşmazlıklarda objektif bir veri kaynağı oluşturmayı amaçlayan bir denetim altyapısıdır.
KABİS'in Yasal Dayanağı
KABİS'in dayanağı 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu'dur. Kanunun Ek 3. maddesi, araç kiralama faaliyeti yürüten gerçek ve tüzel kişilere ait işletmelerin sorumlu işletmecilerine ve yöneticilerine doğrudan yükümlülük getirir.
Maddeye göre kiralama işletmeleri; kiralanan araç bilgilerini, aracı kiralayanların kimlik bilgilerini ve kira sözleşmesine ilişkin tüm bilgi, belge ve kayıtları usulüne uygun şekilde bilgisayarda tutmak ve genel kolluk kuvvetlerinin her an incelemesine hazır bulundurmak zorundadır.
Kanun metnindeki önemli bir ayrıntı, araç kiralayan tarafın kamu kurum veya kuruluşu olması hâline ilişkindir. Bu durumda sisteme yalnızca kamu kurum veya kuruluşuyla yapılan sözleşme ile araç bilgileri kaydedilir.
Araç Kiralama Şirketlerinin KABİS Yükümlülükleri
1774 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi, kiralama işletmelerine birbirinden bağımsız beş ayrı yükümlülük yükler. Bunların her biri ayrı ayrı yaptırıma tabidir; birini yerine getirmek diğerinin yerine geçmez.
- Kiralanan araç bilgileri, kiracı kimlik bilgileri ve kira sözleşmesine ilişkin tüm kayıtları usulüne uygun şekilde bilgisayarda tutmak
- Bu bilgi, belge ve kayıtları genel kolluk kuvvetlerinin her an incelemesine hazır bulundurmak
- İşletmenin bilgisayar terminallerini genel kolluk kuvvetlerinin terminallerine bağlamak
- Kiralayan şahıs ile kiralanan araç bilgilerini araç teslim edilmeden, sistem üzerinden anlık olarak bildirmek
- Kiralanan araçlarda GPS cihazı bulundurmak ve araçlara ait konum bilgisi kayıtlarını üç yıl süreyle saklamak
Bildirimin zamanlaması özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta. Kanun, bildirimin araç teslim edilmeden önce yapılmasını arıyor. Yani aracı müşteriye teslim edip bildirimi sonraya bırakmak, sürenin kısa olması durumunda dahi yükümlülüğün ihlali anlamına gelir.
GPS ve konum verisi saklama yükümlülüğü de çoğu zaman gözden kaçıyor. Bu madde, filodaki araçlarda aktif bir araç takip sistemi bulundurmayı ve üretilen konum kayıtlarının üç yıl boyunca erişilebilir tutulmasını zorunlu kılıyor.
KABİS Nasıl Çalışır?
Sistem, kiralama işletmesinin sisteme üye olması ve her kiralama işlemini çevrim içi bildirmesi esasına dayanır. Tipik bir işlem akışı şu şekilde ilerler:
- Müşteri ile kiralama sözleşmesi düzenlenir
- Firma yetkilisi, kendisine tanımlanan bilgilerle KABİS'e giriş yapar
- Araç bilgileri (plaka, ruhsat bilgileri, marka, model) sisteme girilir
- Kiracının kimlik bilgileri ve kira süresi eklenir
- Bildirim, araç teslim edilmeden önce onaylanır
- Veriler genel kolluk kuvvetlerinin sistemlerine aktarılır
KABİS'e Nasıl Üye Olunur?
KABİS üyeliği, araç kiralama faaliyeti yürüten işletmeler için zorunludur. Başvuru, şirket belgeleri ve teknik altyapı bilgileriyle birlikte ilgili emniyet birimine yapılır.
Genel başvuru akışı şu şekildedir:
- Vergi levhası ve iş yeri ruhsatının hazırlanması
- İnternet servis sağlayıcısından sabit IP adresi temin edilmesi
- Bulunulan il veya ilçedeki Asayiş Şube Müdürlüğü ya da Polis Merkezi Amirliği'ne başvurulması
- İlgili birimden alınan başvuru formunun eksiksiz doldurulması
- Başvurunun onaylanmasının ardından firmanın e-posta adresine üye kodu ve parolanın iletilmesi
Başvuru usulü ve istenen belgeler ilden ile farklılık gösterebildiği için, işlem öncesinde bağlı bulunulan emniyet birimiyle iletişime geçilmesi doğru olur.
KABİS Cezaları Ne Kadar?
Bu başlıkta sektörde sıkça tekrarlanan hatalı bir bilgi var. Birçok kaynak cezaların 10.000 TL'den başladığını yazıyor; ancak bu rakam, kanunun geçici maddesinde yer alan ve terminal bağlantısının süresinde tamamlanmamasına ilişkin eski bir tutardır.
Ek 3. maddede düzenlenen asıl yaptırımlar çok daha yüksektir ve ihlalin türüne göre ikiye ayrılır:
| İhlal Türü | İdari Para Cezası |
|---|---|
| Kayıtları bilgisayarda tutmamak, terminalleri kolluk terminallerine bağlamamak, gerçeğe aykırı kayıt tutmak veya bilgi vermek, GPS cihazı bulundurmamak, konum kayıtlarını saklamamak | 99.896 TL |
| Kayıtları kolluk kuvvetlerinin incelemesine hazır bulundurmamak, kiracı ve araç bilgilerini araç teslim edilmeden anlık olarak bildirmemek | 49.938 TL |
Cezalar mülki idare amirlerince verilir ve tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiği için, işlem anındaki güncel tutarın teyit edilmesi gerekir.
Tekrar Halinde Ne Oluyor?
Yaptırım yalnızca para cezasıyla sınırlı değil. Kanun, aynı takvim yılı içindeki tekrarları kademeli olarak ağırlaştırıyor:
- Aynı takvim yılı içinde fiilin tekrarı halinde, en son kesilen para cezasının iki katı uygulanır
- Aynı takvim yılı içinde dördüncü kez işlenmesi halinde işletme ruhsatı iptal edilir
- İşlenen bir suçun gizlenmesi amacıyla bilgilerin yok edilmesi halinde doğrudan işletme ruhsatı iptal edilir
Kanun ayrıca, idari yaptırımların uygulanmasının ceza soruşturması ve kovuşturması yapılmasına engel olmadığını açıkça belirtiyor.
KABİS ile Kiralama Bilgi Sistemi Aynı Şey mi?
Sektörde yakın zamanda gündeme gelen ve karışıklığa yol açan bir konu var: Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik, 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek ve bu tarihe kadar Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi adında merkezi bir sistem kurulacak.
Bu iki sistem birbirinden farklıdır:
| KABİS | Kiralama Bilgi Sistemi | |
|---|---|---|
| Yürüten kurum | İçişleri Bakanlığı / Emniyet Genel Müdürlüğü | Ticaret Bakanlığı |
| Dayanağı | 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu | Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik |
| Amacı | Kiracı ve araç bilgilerinin kolluğa anlık bildirimi | Yetki belgesi başvuruları ve kiralama faaliyetlerinin takibi |
| Durum | 2015'ten beri yürürlükte | 1 Ocak 2027'ye kadar kurulması öngörülüyor |
Yeni yönetmelik, KABİS'i ortadan kaldıran veya onun yerine geçen bir düzenleme değil. KABİS'in dayanağı olan 1774 sayılı Kanun yürürlükte kalmaya devam ediyor. Yeni sistem, yetki belgesi süreçlerinin yürütüleceği ayrı bir yapı olarak kurgulanıyor.
Yeni yönetmeliğin getirdiği araç yaşı, kilometre sınırı, yetki belgesi ve depozito kurallarının tamamını ve kurumsal filolara etkisini araç kiralama yönetmeliği yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Sık Sorulan Sorular
KABİS bildirimi kim yapar?
Bildirim yükümlülüğü kiracıya değil, araç kiralama faaliyeti yürüten işletmenin sorumlu işletmecisine ve yöneticisine aittir. 1774 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi bu sorumluluğu doğrudan işletme tarafına yükler.
KABİS bildirimi ne zaman yapılmalı?
1774 sayılı Kanun, kiralayan şahıs ile kiralanan araç bilgilerinin araç teslim edilmeden önce, sistem üzerinden anlık olarak bildirilmesini zorunlu tutar.
KABİS bildirimi yapılmazsa ne olur?
Kiracı ve araç bilgilerini araç teslim edilmeden anlık olarak bildirmeyen işletmelere idari para cezası uygulanır. Aynı takvim yılı içindeki tekrarlarda ceza iki katına çıkar, dördüncü tekrarda işletme ruhsatı iptal edilir.
Kiralık araçlarda GPS zorunlu mu?
Evet. 1774 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi, kiralanan araçlarda GPS cihazı bulundurulmasını ve araçlara ait konum bilgisi kayıtlarının üç yıl süreyle saklanmasını zorunlu kılar.
KABİS'e nasıl üye olunur?
Vergi levhası, iş yeri ruhsatı ve sabit IP bilgisiyle bağlı bulunulan Asayiş Şube Müdürlüğü veya Polis Merkezi Amirliği'ne başvurulur. Onay sonrasında firmaya üye kodu ve parola iletilir.
KABİS cezasına itiraz edilebilir mi?
İdari para cezalarına karşı kanun yollarına başvurma hakkı bulunmaktadır. İtiraz usulü ve süresi bakımından, cezanın tebliğ edildiği belgede yer alan bilgilerin dikkate alınması ve hukuki destek alınması yerinde olur.
KABİS ile Kiralama Bilgi Sistemi aynı mı?
Hayır. KABİS, Emniyet Genel Müdürlüğü'nün 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu'na dayanan bildirim sistemidir. Motorlu Kara Taşıtı Kiralama Bilgi Sistemi ise Ticaret Bakanlığı'nın yeni yönetmelik kapsamında kuracağı, yetki belgesi süreçlerinin yürütüleceği ayrı bir sistemdir.
